W 2018 r. obchodzimy 70-lecie informatyki w Polsce. Za datę początkową przyjęto dzień 23 grudnia 1948 r. kiedy odbyło się spotkanie 3 matematyków (K. Kuratowski, A. Mostowski, H. Greniewski) i 3 inżynierów (K. Bochenek, L. Łukaszewicz, R. Marczyński), na którym rozważano możliwość opracowania i budowy tzw. wtedy „aparatów matematycznych”. Dopiero po dwóch latach powstał przy Instytucie Matematycznym zespół nazwany Grupa Aparatów Matematycznych. Projekty urządzeń o późniejszej nazwie „maszyn matematycznych” rozeszły się na dwie drogi: maszyny analogowe i maszyny cyfrowe. W GAM powstały 4 maszyny cyfrowe pod kierunkiem Romualda Marczyńskiego. Były to EMAL, XYZ, EMAL-2 i BINEG. Maszyna EMAL powstała w 1955 r. choć nigdy nie została w pełni uruchomiona ze względu na bardzo dużą zawodność elementów, a szczególnie złączy. Jako pierwszą w Polsce działającą maszynę uznano późniejszą maszynę XYZ zbudowaną z wykorzystaniem doświadczenia maszyny EMAL.

W tym samy czasie, czyli w roku 1951, powołano na Politechnice Warszawskiej Katedrę Radiofonii przekształconą później w 1953 r. na Katedrę Konstrukcji Telekomunikacyjnych i Radiofonii. Kierownikiem Katedry został prof. Antoni Kiliński. Preferowane zadania jakie miały dotyczyć prowadzonych prac, to teoria przemysłowych procesów realizacji, a w szczególności niezawodności układów elektronicznych. Przy Katedrze zorganizowano zakład doświadczalny, w którym produkowano różnego rodzaju aparaturę elektroniczną. Pod koniec lat 50. rozpoczęto pracę nad maszyną EMC wg koncepcji Zdzisława Pawlaka, twórcy arytmetyki minus dwójkowej. W 1960 r. uruchomiono model tej maszyny, ale już w tym samym roku zbudowano prototyp pod nazwą UMC1. Gdy w Zakładach Elektronicznych ELWRO we Wrocławiu miano rozpocząć produkcję maszyn cyfrowych, to uznano, że konstrukcja maszyny UMC1 jest najbardziej dojrzałą i przygotowaną do produkcji. Już w 1961 r. wyprodukowano pierwszy egzemplarz , a w latach 1962-64 wyprodukowano serię 25 sztuk.

IEEE Computer Society w USA ustanowił specjalną nagrodę „Computer Pioneer Award” dla uhonorowania wybitnych osób przyczyniających się do rozwoju przemysłu komputerowego. Tylko dwóch polskich naukowców otrzymało tą nagrodę. Są to Antoni Kiliński i Romuald Marczyński. W 1996 r. znaleźli się na tej liście z największymi pionierami informatyki.

prof. Antoni Kiliński

Profesor Antoni Kiliński urodził się w 1909 r. w Wilnie ukończył gimnazjum, a dyplom na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej otrzymał w 1935 r. Po studiach został asystentem w Katedrze Elektrotechniki Teoretycznej. Pracował także w Urzędzie Patentowym i Państwowym Instytucie Telekomunikacji. Po wojnie został powołany do służby wojskowej. Pracował w MON, Głównym Inspektoracie Wojsk Łączności i Wojskowej Akademii Technicznej. Od momentu przejścia na Politechnikę Warszawską kierował katedrą Konstrukcji Telekomunikacyjnych i Radiofonii, która przekształciła się w Katedrę Budowy Maszyn Matematycz-nych, potem w Instytut Budowy Maszyn Matematycznych i na koniec w Instytut Informatyki. Profesor Kiliński zajmował się technologią aparatury elektronicznej, a szczególnie jej niezawodnością. W 1957 r. opublikował pierwszą w Polsce pracę nt. niezawodności, a w 1960 r. ukazała się jego monogra-fia  „Podstawy technologii sprzętu radiotechnicznego”. Jego działalność badawcza i inżynierska zaowocowała ważną pracą „Przemysłowe procesy realizacji – podstawy teorii”. Profesor Antoni Kiliński był także znakomitym organizatorem. Brał udział w powstawaniu Wydziału Łączności w PW, potem był jego dziekanem. Został także rektorem Politechniki Warszaw-skiej. Był wielokrotnie nagradzany odznaczeniami państwo-wymi i naukowymi. Zmarł w 1989 r.

 

       

prof. Romuald Marczyński

 

Romuald Marczyński urodził się w 1921 r. Szkołę średnią ukończył w 1939 r. w Skarżysku-Kamiennej. Studia na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej ukończył w 1948 r. W tym samym roku rozpoczął pracę jako asystent w Katedrze Radiotechniki PW u prof. Janusza Groszkowskiego. W tym samym czasie podjął pracę w Gru-pie Aparatów Matematycznych przy Instytucie Matematyki PAN, aby rozpocząć pierwsze w Polsce prace nad budową maszyn cyfrowych. Prace te zaowocowały maszyną EMAL. Późniejszy XYZ i EMAL 2 stanowiły pierwsze działające konstrukcje. EMAL 2 przeszedł srogie testowanie polegające na trzymiesięcznej pracy bez awarii. Test polegał na obliczeniach tablic funkcji Lagrange’a. Pomyślne działanie tej maszyny pozwoliły na utworzenie Centrum Obliczeniowego PAN, który potem przekształcił się w Instytut Podstaw Informatyki. Romuald Marczyński pracował w IPI PAN do emerytury. Zmarł w 2000 r. w Waszyngtonie.